Simgesel iletişim kısaca nedir ?

Sarp

New member
SİMGESEL İLETİŞİM NEDİR? TARİHSEL KÖKENLERİ, GÜNÜMÜZDEKİ ETKİLERİ VE GELECEĞİ ÜZERİNE KAPSAMLI BİR ANALİZ

1. Simgesel İletişim Kısaca Nedir? Günlük Hayatımızda Neden Bu Kadar Önemlidir?

Arkadaşlar, hiç düşündünüz mü, bazen tek bir bakışın uzun bir konuşmadan daha fazla şey anlatabildiğini? Birinin bize gülümsemesi, başını hafifçe eğmesi, kullandığı bir renk, taktığı bir yüzük ya da sosyal medyada paylaştığı küçücük bir emoji bile karşımızdaki insanın zihninde farklı anlamlar oluşturabiliyor. Üstelik bunların çoğunu yaparken uzun uzun düşünmüyoruz. İşte tam bu noktada simgesel iletişim kavramıyla karşılaşıyoruz.

Simgesel iletişim, insanların duygu, düşünce, değer, inanç ve mesajlarını belirli anlamlar taşıyan semboller aracılığıyla birbirlerine aktarmasıdır. Bu semboller sözcükler, işaretler, renkler, nesneler, jestler, mimikler, kıyafetler, resimler veya sesler olabilir. Önemli olan, sembolün kendisinden çok insanların ona yüklediği anlamdır.

Örneğin kırmızı bir kalp şekli tek başına yalnızca bir görüntüdür. Ancak insanların ortak kültürel deneyimleri sayesinde sevgi, romantizm, şefkat veya bağlılık anlamına gelebilir. Trafikte kırmızı ışığın durmayı ifade etmesi de benzer bir mantığa dayanır. Burada anlam, ışığın fiziksel özelliğinden değil, toplum tarafından kabul edilmiş kurallardan doğar.

Bence simgesel iletişimin en ilginç tarafı, insanların yalnızca söyledikleriyle değil, söylediklerinin çevresinde oluşturdukları anlamlarla da iletişim kurmalarıdır. Bazen bir insanın ne söylediğinden çok, bunu nasıl söylediğine dikkat ederiz. Bazen de hiçbir şey söylememesi bile başlı başına bir mesaj hâline gelir.

Simgesel iletişim yalnızca yüz yüze ilişkilerde kullanılan bir yöntem değildir. Din, siyaset, sanat, eğitim, ekonomi, moda ve dijital kültür gibi pek çok alanda insanların dünyayı anlamlandırmasına yardımcı olur. Bu nedenle konuyu yalnızca beden diliyle sınırlamak, iletişimin çok önemli bir bölümünü gözden kaçırmak anlamına gelir.

2. Simgesel İletişimin Tarihsel Kökenleri: İnsanlık Ne Zamandır Sembollerle Konuşuyor?

Simgesel iletişimin kökenlerini anlamak için yazının icadından çok daha eski dönemlere gitmek gerekiyor. İnsanlar yazılı bir dil geliştirmeden önce de çevrelerindeki dünyayı işaretlerle, seslerle, hareketlerle ve çeşitli nesnelerle anlamlandırıyordu.

Arkeolojik bulgular, tarih öncesi insanların mağara resimleri, süs eşyaları ve çeşitli görsel işaretler kullandığını gösteriyor. Fransa'daki Chauvet Mağarası ve İspanya'daki Altamira Mağarası gibi alanlarda bulunan tarih öncesi resimler, insanların yalnızca fiziksel ihtiyaçlarıyla ilgilenmediğini; aynı zamanda deneyimlerini görsel biçimde ifade ettiğini de düşündürüyor.

Elbette bu resimlerin tam olarak hangi amaçlarla yapıldığını bugün kesin biçimde bilemiyoruz. Bunların avcılıkla, ritüellerle, toplumsal hafızayla veya başka uygulamalarla ilişkili olması mümkün. Ancak açık olan şu ki insanlar, çevrelerinde gördükleri varlıkları ve deneyimleri bir yüzeye aktararak başkalarıyla paylaşılabilecek anlamlar üretmişlerdir.

Sembollerin gelişimindeki önemli aşamalardan biri de yazının ortaya çıkışıdır. Mezopotamya'da kullanılan erken çivi yazısı sistemleri, özellikle ekonomik kayıtların tutulması ve yönetim faaliyetlerinin düzenlenmesi açısından büyük önem taşımıştır. Böylece belirli işaretler, yalnızca o anda orada bulunan insanlar arasında değil, zaman içinde farklı kişiler arasında da bilgi aktarılmasını sağlamıştır.

Bana göre burada dikkat çekici bir dönüşüm yaşanmıştır: Sembol, insanın anlık iletişim kurmasına yardımcı olan bir araç olmaktan çıkarak bilginin saklanmasını, aktarılmasını ve toplumsal düzenin kurulmasını sağlayan bir sisteme dönüşmüştür.

Daha sonraki dönemlerde bayraklar, mühürler, armalar, dini simgeler ve devlet işaretleri de toplulukların kimliklerini temsil etmeye başlamıştır. Bir bayrak, kumaştan yapılmış bir nesne olmanın ötesinde, milyonlarca insan için tarihsel hafızayı, bağımsızlığı, ortak mücadeleyi veya aidiyeti temsil edebilir.

Bu örnekler, simgesel iletişimin insanlık tarihindeki rolünün yalnızca bilgi aktarmak olmadığını gösteriyor. Semboller aynı zamanda insanları bir araya getiriyor, toplulukların sınırlarını belirliyor ve geçmişle bugün arasında bağlantı kuruyor.

3. Simgesel Etkileşimcilik: İnsanlar Anlamları Nasıl Oluşturuyor?

Simgesel iletişimi bilimsel açıdan ele alırken sosyolojideki simgesel etkileşimcilik yaklaşımından söz etmek gerekiyor. Bu yaklaşım, insanların toplumsal yaşamı yalnızca dış koşullara tepki vererek sürdürmediğini; olaylara, nesnelere ve diğer insanlara yükledikleri anlamlar doğrultusunda hareket ettiklerini savunur.

George Herbert Mead, insanların benliklerinin toplumsal etkileşimler içerisinde gelişmesini açıklayan önemli düşünürlerden biridir. Herbert Blumer ise 1937 yılında kullandığı simgesel etkileşimcilik kavramını daha sonra geliştirmiş ve 1969'da yayımlanan Symbolic Interactionism: Perspective and Method adlı eserinde yaklaşımın temel ilkelerini sistematik biçimde ortaya koymuştur.

Blumer'in yaklaşımı üç temel düşünceyle özetlenebilir:

- İnsanlar nesnelere ve olaylara, onlar için taşıdıkları anlamlara göre yaklaşırlar.

- Bu anlamlar toplumsal etkileşimler sırasında ortaya çıkar.

- İnsanlar, karşılaştıkları durumları yorumlayarak anlamlarını yeniden değerlendirebilirler.

Örneğin bir öğretmenin öğrencisine sürekli olarak başarılı olduğunu söylemesi, öğrencinin kendisini algılama biçimini etkileyebilir. Aynı şekilde, sürekli başarısız olduğu söylenen bir çocuk zamanla bu değerlendirmeyi kendi kimliğinin bir parçası gibi benimseyebilir.

Burada kullanılan sözcükler yalnızca bilgi aktarmamaktadır. Aynı zamanda kişinin kendisine ilişkin düşüncelerini ve gelecekteki davranışlarını da etkileyebilmektedir.

Ancak bu durum, tek bir sözün insanın geleceğini kesin biçimde belirlediği anlamına gelmez. Aile ilişkileri, ekonomik koşullar, eğitim olanakları, kişisel deneyimler ve bireyin kendi yorumları da sürece katılır.

Benim bu konudaki düşüncem şu: İnsanlar birbirlerine yalnızca olayları anlatmazlar; aynı zamanda olayların ne anlama geldiğini de öğretirler. Bu nedenle kullandığımız ifadeler, şakalar, lakaplar ve davranış kalıpları bazen düşündüğümüzden daha güçlü sonuçlar doğurabilir.

Örneğin bir iş yerinde yöneticinin çalışanlarına sürekli olarak yalnızca hata yaptıklarında seslenmesi, zamanla çalışanların kendilerini değersiz hissetmelerine yol açabilir. Buna karşılık, çabalarının fark edildiği ve fikirlerinin dinlendiği bir ortamda insanlar kendilerini daha fazla ifade etmek isteyebilir.

Dolayısıyla simgesel iletişimi anlamak, insan davranışlarını anlamak açısından da önemlidir.

4. Günlük Hayatta Simgesel İletişim: Jestler, Mimikler ve Sessiz Mesajlar

Simgesel iletişim denildiğinde aklımıza ilk gelen örneklerden biri beden dilidir. Çünkü yüz yüze iletişim sırasında insanlar sözcüklerin yanında bakışları, el hareketlerini, duruşlarını, ses tonlarını ve fiziksel mesafelerini de kullanırlar.

Bir arkadaşımızın konuşurken sürekli göz teması kurması, bizi dikkatle dinlediği şeklinde yorumlanabilir. Kollarını bağlaması mesafeli olduğu izlenimini verebilir. Ancak bu davranışların hiçbirini tek başına kesin bir anlamın kanıtı olarak değerlendirmemek gerekir.

Kollarını bağlayan biri üşüyor olabilir. Göz temasından kaçınan bir kişi utangaçlık, kültürel alışkanlık, dikkat dağınıklığı veya kişisel rahatsızlık nedeniyle böyle davranıyor olabilir. Dolayısıyla beden dilini yorumlarken içinde bulunulan ortamı ve kişinin alışkanlıklarını dikkate almak gerekir.

Özellikle farklı kültürlerden insanların bir araya geldiği ortamlarda aynı hareketler farklı anlamlar taşıyabilir. Bazı toplumlarda doğrudan göz teması özgüvenin ve dikkatin işareti olarak değerlendirilirken başka bağlamlarda uzun süreli göz teması rahatsız edici bulunabilir.

El sıkışma, baş sallama, selamlaşma biçimleri ve kişisel mesafe de benzer şekilde kültürel anlamlar taşır. Bir hareketin herkes için aynı şeyi ifade ettiğini varsaymak, iletişim kazalarına yol açabilir.

Sessizlik de burada özel bir yere sahiptir. Bazen sessiz kalmak karşı tarafa düşünme fırsatı vermektir. Bazen bir protesto biçimidir. Bazen kırgınlığı, bazen de saygıyı ifade eder. Aynı sessizlik, farklı ilişkilerde tamamen farklı mesajlar taşıyabilir.
 
Üst